Szkoła Podstawowa w Wyszonkach Kościelnych
„Pomóżmy dzieciom, by każdy z nich stał się tym, kim stać się może”

Kompetencje i zasady działania Rady Rodziców

I. Wstęp

Rodzice wraz z uczniami i nauczycielami tworzą środowisko szkolne działające na rzecz stałego budowania i doskonalenia warunków kształcenia i wychowania. Dla każdego z wymienionych wyżej podmiotów ustawodawca przewidział możliwości zrzeszania się i wypowiadania w sprawach szkoły. Jednym z tych podmiotów jest rada rodziców, której status wpisuje się w strukturę organów szkoły. Szkoła publiczna, dla której organem prowadzącym jest samorząd terytorialny, podkreśla strukturę i koncepcję wykonywania zdecentralizowanych zadań publicznych. Szkoła jest zatem samorządową jednostką organizacyjną, a jej dyrektor kierownikiem samorządowej jednostki organizacyjnej. Stosownie do art. 10 ust. 1 Ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2018 r. poz. 996 z późn. zm.) za działalność szkoły (w tym za działalność wszystkich struktur wewnętrznych szkoły) odpowiada organ prowadzący (samorząd/burmistrz). W kontekście tej uporządkowanej struktury hierarchicznej należy rozpatrywać kompetencje organów szkoły. Rada rodziców – jako jeden z nich – jest integralnym podmiotem szkoły działającym ściśle w jej strukturze i w jej ramach. Zakres autonomii wynika z zadań i kompetencji powołanych ustawą. Zasadnicze (ramowe) regulacje prawne dotyczące reprezentacji rodziców i ich statusu w szkole są zawarte w rozdziale 4 „Społeczne organy w systemie oświaty”, w art. 83 i 84 Prawa oświatowego. Przepisy te upoważniają do przygotowania własnych, lokalnych i szczegółowych rozwiązań (regulamin działalności)

II. Wybory do rady rodziców

Rady rodziców reprezentują rodziców uczniów szkoły (wszystkich). Wybory do rad muszą się zatem odbywać corocznie. Ustawa Prawo oświatowe określa jedynie główne zasady takiego procesu wyborczego: - jednego ucznia reprezentuje jeden rodzic, - wybory przeprowadza się na pierwszym zebraniu rodziców w każdym roku szkolnym.

W skład rad rodziców wchodzą:

1)w szkołach – po jednym przedstawicielu rad oddziałowych, wybranych w tajnych wyborach przez zebranie rodziców uczniów danego oddziału,

Szczegółowy tryb przeprowadzania wyborów do rad oraz przedstawicieli rad oddziałowych do rady rodziców odpowiednio szkoły lub placówki określa – w regulaminie działalności – sama rada rodziców.

III. Zasady działania rady rodziców

Ustawodawca upoważnia radę rodziców do uchwalenia regulaminu swojej działalności (powołującego szczegółowe rozwiązania w zakresie sposobu działania rady). Regulamin musi określać: - wewnętrzną strukturę i tryb pracy rady, - tryb przeprowadzania wyborów, o których było powyżej, - zasady wydatkowania funduszy rady rodziców. Wśród szczegółowych rozwiązań zapisywanych w regulaminie można uwzględnić termin pierwszego zebrania rodziców oraz wskazać podmiot zwołujący to spotkanie. Należy podkreślić, iż przytoczone powyżej przepisy nie zamykają możliwości uregulowania innych – niezbędnych zdaniem danej rady – obszarów swojego działania. Podstawową zasadą, którą rada musi kierować się w tym względzie, jest konieczność zachowania zapisów regulaminu w zgodności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa i statutem. W regulaminie nie jest możliwe powtarzanie czy opisywanie w sposób odrębny tych rozstrzygnięć, które są już unormowane w aktach wyższego rzędu. W regulaminie mogą być np. ustalone zasady i zakres współpracy z innymi radami rodziców, na którą ustawodawca daje pełne przyzwolenie.

IV. Kompetencje rady rodziców

1) Formułowanie wniosków Ustawa nadaje radom rodziców prawo występowania do wszystkich kluczowych podmiotów działających w szkole (do dyrektora, rady pedagogicznej, samorządu uczniowskiego) i wokół szkoły (do organu prowadzącego szkołę, organu sprawującego nadzór pedagogiczny) we wszystkich sprawach szkoły lub placówki.

Kompetencja ta zawiera się w prawie do wyrażania opinii i formułowania wniosków. Nie są one wiążące dla adresatów. Oznacza to, że ich sformułowanie powinno opierać się o solidną argumentację. W ten sposób znakomicie zwiększa się prawdopodobieństwo uwzględnienia przedstawionych postulatów.

2) Uprawnienia stanowiące Niezależnie od prawa do formułowania wszelkich opinii i wniosków dotyczących szkoły ustawa przewiduje szczególne uprawnienia dla rady. Jednym z nich jest uchwalanie w porozumieniu z radą pedagogiczną programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły lub placówki. Przez działanie „w porozumieniu” (uzgodnieniu) należy tu rozumieć przyjęcie rozstrzygnięcia w pełnej zgodności przez oba podmioty (łącznie radę rodziców i radę pedagogiczną). Oznacza to, że nie jest możliwe, aby program profilaktyki został przyjęty przy sprzeciwie którejś ze stron. Rada pedagogiczna i rada rodziców mają 30 dni na wypracowanie porozumienia. Jeśli tak się nie stanie, program ustala samodzielnie dyrektor szkoły w uzgodnieniu z organem sprawującym nadzór pedagogiczny. Program ustalony przez dyrektora szkoły obowiązuje do czasu uchwalenia programu przez radę rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną, a zatem do ostatecznego porozumienia się w sprawie treści programów upoważnionych, właściwych podmiotów.

3) Opiniowanie Do istotnych zadań rady należy prawo do zaopiniowania wybranych, podstawowych dokumentów szkoły. Należą do nich: a) program i harmonogram poprawy efektywności kształcenia lub wychowania szkoły lub placówki, b) projekt planu finansowego składanego przez dyrektora szkoły. Należy pamiętać, iż wyrażone w tym trybie opinie także nie są wiążące. Podobnie jak przypadku wniosków szanse na uwzględnienie treści opinii znacznie wzrastają w przypadku merytorycznego uargumentowania swoich propozycji.

4) Do pozostałych kompetencji rady rodziców należy:

a) wyrażanie opinii rady rodziców w sprawie prowadzenia eksperymentu szkolnego (art. 45 ust. 9 ustawy Prawo oświatowe),

b) prawo do wskazania własnego przedstawiciela (rady rodziców) do komisji konkursowej na stanowisko dyrektora szkoły (art. 63 ust. 14 pkt 2 lit. b ustawy Prawo oświatowe),

c) prawo do wypowiadania się w formie wiążącej opinii (pozytywna opinia) o podjęciu działalności w szkole lub placówce przez stowarzyszenie lub inną organizację (art. 86 ust. 2 ustawy Prawo oświatowe),

d) prawo do złożenia wniosku o jednolity strój i prawo do uzgodnienia jego kroju (art. 100 ustawy Prawo oświatowe),

e) prawo wypowiedzenia się (w ramach konsultacji) w sprawie wprowadzenia szczególnego nadzoru nad pomieszczeniami szkoły lub placówki lub terenem wokół szkoły lub placówki w postaci środków technicznych, które umożliwiają rejestrację obrazu (monitoring) (art. 108a ustawy Prawo oświatowe),

f) prawo do złożenia wniosku o ocenę pracy nauczyciela oraz zaopiniowania oceny (art. 6a ustawy Karta Nauczyciela), g) prawo do formułowania opinii w sprawie oceny dorobku zawodowego za okres stażu (art. 9c ust 6 i ust. 7 ustawy Karta Nauczyciela).

V. Środki finansowe

Rada rodziców może gromadzić środki finansowe. Jako organ szkoły publicznej, dla której organem prowadzącym jest jednostka samorządu terytorialnego, rada nie ma osobowości i zdolności prawnej. Nie może zatem zatrudniać osób, zawierać umów itp.

1) Gromadzenie środków finansowych Środki mogą być gromadzone przez radę rodziców w oparciu o:

a) dobrowolne składki Rada nie może jednak w żadnym przypadku ustalać jakichkolwiek obligatoryjnych opłat ani dla rodziców, ani innych osób (podmiotów) działających wokół szkoły. Może natomiast podejmować wszelkie działania zachęcające do wpłat. Niebagatelne znaczenie w takiej sytuacji ma wskazanie celu oraz argumentowanie zasadności jego realizacji.

b) inne źródła Ustawa nie definiuje bliżej tego zapisu. Przyjmuje się, że mogą to być wszelkie inicjatywy podejmowane przez rodziców wokół szkoły, jak np. kiermasze, aukcje, sprzedaż produktów wytworzonych przez rodziców, darowizny dla szkoły z przeznaczeniem na fundusz rady rodziców itp.

2) Przechowywanie i wydatkowanie środków zgromadzonych w ramach działalności rad rodziców Zgodnie z dyspozycją zawartą w ustawie rada rodziców ustala w regulaminie zasady wydatkowania środków finansowych (tym samym nie wykonuje określonych czynności nabywczych). W praktyce oznacza to, że konkretne zakupy (czynności zakupowe) dokonują służby szkolne na zasadach wskazanych przez radę rodziców. Szkoła jest jednostką organizacyjną jednostki samorządu terytorialnego, podlega zatem ścisłym zasadom towarzyszącym obrotowi środkami publicznymi na określonym ustawą poziomie zarządzania (JST – budżet i odpowiednio wynikające z niego plany finansowe jednostek organizacyjnych, tj. szkół). Co do zasady nie istnieje możliwość przepływu środków finansowych w jednostkach działających na podstawie Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2077 z późn. zm.) w trybie pozaplanowym i pozabudżetowym. Środki rady rodziców mogą być gromadzone i rozdysponowywane w oparciu o reguły księgowe szkoły i na zasadach z nich wynikających. Ustawodawca, mając na uwadze szczególny charakter środków gromadzonych w ramach działalności rodziców, dopuszcza dwie formy gromadzenia środków finansowych przez radę: - subkonto na koncie szkoły, - odrębne konto rady rodziców. Prowadzenie odrębnego konta nie musi ograniczać sposobu i zakresu wydatkowania środków rady rodziców. Jednak z uwagi na fakt, że wszelkie umowy zawiera dyrektor szkoły w imieniu szkoły (np. wycieczka szkolna), to ich podpisanie musi być poprzedzone przelewem dokonanym przez radę rodziców na konto szkoły tak, aby dyrektor miał udokumentowaną wysokość środków, zgodną z wysokością kwot wskazanych umową w sprawie organizacji wycieczki szkolnej (jeżeli rada rodziców wyraża wolę dofinansowania wycieczki).

3) Na co można przeznaczyć zgromadzone środki finansowe? Ustawa wskazuje, że jedynym celem, na jaki można wydatkować zebrane środki finansowe, jest „wspieranie działalności statutowej”. Należy przez to rozumieć wspieranie celów i zadań szkoły jako instytucji oświatowo-wychowawczej zajmującej się kształceniem i wychowaniem.

Środki gromadzone w ramach rady rodziców, wpłaty tworzą jeden fundusz. Środki te nie mogą być w żadnym przypadku utożsamiane wydatkowo z konkretnym wpłacającym. Poprawne adresowanie środków gromadzonych w ramach działalności rady rodziców to wszelkie wydatki związane z kształceniem i wychowaniem, np.:

a) wycieczki szkolne Środki z funduszu mogą być przeznaczone na dofinansowanie wycieczki szkolnej. Dopłatę mogą otrzymać np. dzieci, których rodzice nie są w stanie samodzielnie sfinansować wycieczki. Nie jest możliwe uzależnienie dopłaty od wcześniejszych wpłat na radę rodziców.

b) nagrody dla uczniów Środki z funduszu mogą być przeznaczone na dofinansowanie nagród, ale dopłata – podobnie jak w przypadku wycieczki – nie może być uzależnienia od wcześniejszych wpłat na radę rodziców.

c) imprezy szkolne 

d) ponadstandardowe wyposażenie szkoły, ponadstandardowe środki dydaktyczne Każdy organ prowadzący dokonuje zakupów wyposażenia szkoły według określonych standardów, najczęściej jednolitych dla wszystkich szkół w danym samorządzie. Jeżeli rada rodziców zadecyduje o zakupie jakościowo lepszego wyposażenia szkoły, np. tablicy multimedialnej, w którą nie są wyposażane standardowo szkoły danego samorządu, to taki zakup jest możliwy. W żadnym jednak przypadku takie przeznaczenie środków nie może uchylać (zastępować, odkładać, rozpraszać) obowiązku samorządowego w zakresie zapewniania w tej szkole warunków organizacyjnych, standardowo przyjętych dla szkół w danym samorządzie. Zakup ponadstandardowych elementów jest dopuszczalny, o ile łącznie zostaną spełnione następujące warunki: - planowane zakupy ze środków zgromadzonych przez radę rodziców nie zastępują niezbędnych wydatków na ten cel zapewnianych przez organ prowadzący, - zapis o takich zakupach znajduje się w regulaminie działalności rady (zasady wydatkowania), - zakup nie powoduje dodatkowych zobowiązań finansowych dla szkoły (eliminując sytuację zawarcia przez szkołę zobowiązań bez potwierdzonego źródła ich sfinansowania).

e) inne (związane ze wspieraniem działalności statutowej) W regulaminie działalności rady rodziców powinien być wskazany tryb konsultacji w przypadku zaistnienia wątpliwości co do przeznaczenia środków. Stosowny tryb mógłby przewidywać każdorazowe wystąpienie w takim przypadku (zapytanie) do organu prowadzącego w trybie art. 57 Prawa oświatowego. Stosownie do tego przepisu organ prowadzący szkołę sprawuje nadzór nad jej działalnością w zakresie spraw finansowych i administracyjnych.